|
Pierwotne rozumienie organizacji non-profit odżegnywało się od zysku, koncentrując się raczej na misyjnej stronie działalności. Miarą sukcesu nie są w tym przypadku wyniki ekonomiczne, lecz stopień zaspokojenia potrzeb klientów, ilość, jakość i dostępność usług. W miarę jak dostrzegano, że możliwości realizacji celów misji zależą również od poziomu zrealizowanego zysku, zaczęto wskazywać, że organizacja non-profit powołana zostaje po to, aby świadczyć usługi na rzecz swych klientów w sytuacji, gdy zysk jest drugorzędnym celem działalności. Można zatem przyjąć, że organizacja non-profit to podmiot, który prowadzi niezarobkową działalność służącą urzeczywistnianiu celów społecznie użytecznych, obejmującą zarówno działania na korzyść pojedynczych osób, jak i na rzecz całego społeczeństwa. Realizacja celów odbywa się poprzez świadczenie dóbr i usług publicznych oraz społecznych, ukierunkowanych na tworzenie warunków życia i rozwoju zgodnych z potrzebami i aspiracjami kulturowymi oraz cywilizacyjnymi obywateli. Prowadzenie działalności o niezarobkowym charakterze oznacza, że rezygnuje się z motywacji ekonomicznej na rzecz humanitarnej. Nie wyklucza to możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, jednak bardzo rzadko stanowi ona jedyne źródło finansowania.
Wykorzystując różne definicje organizacji non-profit spotykane w literaturze można wskazać jej podstawowe cechy:
- prowadzenie działalności głównie o charakterze usługowym;
nadrzędny charakter zadań publicznych i społecznych oraz skupienie uwagi na wartościach wyższego rzędu, jak np. dobro człowieka: zapewnienie pracy, ochrona zdrowia czy środowiska;
- realizacja tych zadań publicznych i społecznych, które wynikają z polityki państwa i jego zadań, lub tych, które mimo istniejącego zapotrzebowania nie znalazły chętnych do ich spełnienia wśród podmiotów publicznych i prywatnych zorientowanych na zysk;
- nieuzależnianie prowadzenia działalności od korzyści o charakterze ekonomicznym (zysk) oraz uznawanie ewentualnie wypracowanego zysku tylko za narzędzie realizowania swoich celów kierunkowych (misji);
- wysoki stopień uzależnienia od finansowania zewnętrznego.
Organizacje non-profit obejmują swoją działalnością wiele różnorodnych obszarów, w tym: pomoc społeczną; oświatę i wychowanie; szkolnictwo wyższe; kulturę i sztukę; ochronę zdrowia; kulturę fizyczną i sport; turystykę i wypoczynek; ochronę środowiska; ochronę praw człowieka, dziecka, kobiet, mniejszości narodowych, wyznaniowych, rasowych, seksualnych; problemy przedsiębiorczości; problemy grup zawodowych; rozwój regionalny.
Kryteria organizacji non-profit spełniają instytucje publiczne wchodzące w skład sektora publicznego oraz organizacje pozarządowe tworzące tzw. sektor społeczny. Instytucje publiczne finansowane są w całości lub części ze środków publicznych. Tworzone są w wyniku inicjatywy administracji państwowej lub jednostek samorządu terytorialnego, jak również są zależne od organów założycielskich realizując zadania ściśle zdefiniowane przez państwo. Instytucje publiczne prowadzą działalność o charakterze publicznym, tj. dostępnym dla każdego obywatela.
Z kolei organizacje pozarządowe są tworzone w wyniku inicjatywy obywatelskiej i odznaczają się niezależnością od administracji państwowej – tworzą tzw. sektor społeczny. Organizacje te realizują zadania oddelegowane przez państwo lub zaspokajają popyt w zakresie usług społecznych, na który nie odpowiedziało ani państwo, ani rynek z powodu braku ekonomicznej motywacji do podejmowania takich działań. Jednocześnie są zależne od wsparcia sektorów publicznego i prywatnego, zarówno w zakresie finansowania, jak i tworzenia prawnych norm funkcjonowania. Organizacje pozarządowe korzystają z wielu różnorodnych źródeł finansowania (środki publiczne (rządowe i samorządowe), darowizny od osób fizycznych oraz instytucji i firm prywatnych, składki członkowskie, dochody ze zbiórek publicznych i akcji charytatywnych, opłaty za działania stanowiące realizację zadań statutowych, dochody z działalności gospodarczej nie będącej bezpośrednią działalnością statutową). Organizacje pozarządowe charakteryzują się różnymi profilami aktywności (organizacje samopomocowe, opiekuńcze, przedstawicielskie, tworzone ad hoc, hobbystyczno-rekreacyjne, zadaniowe, tradycyjne) oraz formami (stowarzyszenia i związki, fundacje, federacje, porozumienia organizacji, komitety społeczne, związki zawodowe, partie polityczne, organizacje samorządów grup zawodowych, organizacje kościelne i inne).
Szczegółową charakterystykę podstawowych założeń funkcjonowania organizacji non-profit w zestawieniu z podmiotami komercyjnymi, tj. nastawionymi na zysk, zawarto w Tabeli 1.
cd. w następnym wydaniu „ER-P”
prof. dr hab. Andrzej Limański
dr Ireneusz Drabik
Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego
i Języków Obcych w Katowicach
|
