|
Idea metropolizacji regionu górnośląskiego nie jest tematem nowym. Nad potrzebą wzmocnienia regionu przedstawiciele samorządów miast górnośląskich zastanawiają się od dawna. Temu tematowi poświęcono m.in. seminarium „Obszar metropolitarny jako przedmiot polityki regionalnej województwa”, które odbyło się 7 czerwca 2004 roku, a także spotkanie prezydentów i burmistrzów miast aglomeracji górnośląskiej w Świętochłowicach. Podstawowy problem, jaki wyłonił się
w trakcie dyskusji, to np. brak możliwości przeprowadzania ponadgminnych projektów infrastrukturalnych. Nie ma podmiotu, który mógłby występować
w imieniu miast konurbacji i to stało się podstawą do sformułowania koncepcji Związku Komunalnego.
Wstępny projekt utworzenia Związku Konurbacji Górnośląskiej opracowany został przez prezydenta Gliwic przy współpracy prezydenta Katowic. Następnie poddano go licznym konsultacjom. Przedstawiciele większości samorządów – co wynika m.in. z ankiety, której celem było zebranie opinii dotyczącej projektu – wskazują wyraźnie, że idea utworzenia takiego związku jest nie tylko powszechnie akceptowana, ale także oczekiwana. Jest to projekt ważny i pilny dla gmin i powiatów Górnego Śląska. W związku z tym przyjęto, że propozycje zawarte we „Wstępnej Koncepcji ZKG” powinny mieć możliwość realizacji jeszcze przed wprowadzeniem koniecznych zmian legislacyjnych, w oparciu o już istniejące możliwości prawne. Równocześnie ankietowani zakwestionowali możliwość ewentualnego przejęcia zadań związku komunalnego przez istniejący obecnie KZK GOP. Stąd pomysł powołania związku komunalnego pod proponowaną nazwą Górnośląski Związek Metropolitalny (GZM). Po utworzeniu związku komunalnego i analizie doświadczeń wynikających z jego funkcjonowania, gminy członkowskie podejmą ewentualnie decyzję o próbie przekształcenia GZM ze związku komunalnego w związek obligatoryjny.
Wstępna wersja proponowanego projektu zawierała roboczą nazwę Związek Konurbacji Górnośląskiej. Można przy niej pozostać lub zmienić ją na jedną z wielu propozycji, spośród których na szczególną uwagę zasługuje „Górnośląski Związek Metropolitalny” (GZM) oraz „Metropolia Górnośląska” (MG). Pierwsza nazwa zawiera w sobie element identyfikacji regionalnej, jak również podkreśla cele i charakter tworzonej organizacji. Druga natomiast sugeruje ideę integracji.
Podstawowym celem powołania Związku jest utworzenie silnego ośrodka metropolitalnego, złożonego z największych miast regionu górnośląskiego wraz z otaczającymi je mniejszymi gminami. Idea ta jest spójna z założeniami Narodowego Planu Rozwoju 2007-2013, mówiącymi o konieczności zmian obowiązującej obecnie terytorialnej organizacji państwa, która wymaga specjalnych rozwiązań dla wielkomiejskich aglomeracji. Obecny jednolity model gminy nie stwarza wystarczających możliwości rozwoju istniejącym metropoliom i osiągania takiego statusu przez ośrodki wielkomiejskie – jak zapisano w projekcie Narodowego Planu Rozwoju 2007-2013.
Zjednoczenie miast metropolii górnośląskiej pozwoli na zmniejszenie słabych stron, wynikających często z osobnego działania poszczególnych miast. Przede wszystkim wzrośnie konkurencyjność miast zrzeszonych wobec takich ośrodków, jak Kraków i Wrocław. Z dotychczasowego samodzielnego działania wynikają również problemy związane z restrukturyzacją przemysłu ciężkiego oraz przejmowaniem mienia komunalnego, co w innych dużych polskich miastach nie występuje. Związek wzmocni również, dotychczas liczony dla każdego miasta oddzielnie, potencjał naukowy (uczelnie wyższe, liczba studentów szkół wyższych) oraz pozwoli wprowadzić wspólny, a zatem skuteczniejszy i tańszy program promocji.
 Utworzenie GZM spowoduje także znaczne osłabienie negatywnych efektów konkurencji wewnętrznej miast konurbacji. Pozwoli również gminom i powiatom zrzeszonym w Związku na efektywniejsze wykorzystanie atutów metropolii, jakimi są m.in.: przecinanie się na jej terenie transeuropejskich autostrad, korzystne usytuowanie geograficzne konurbacji (w promieniu 600 km od Katowic znajduje się 6 stolic europejskich: Berlin, Bratysława, Budapeszt, Praga, Warszawa, Wiedeń) oraz dostępność trzech lotnisk Katowice-Pyrzowice, Kraków-Balice, Ostrawa. Gęsta sieć infrastruktury transportowej umożliwi stworzenie dużych centrów logistyczno-przeładunkowych. W Gliwicach już doskonale funkcjonuje Śląskie Centrum Logistyczne. Rozbudowa układów komunikacyjnych nie tylko usprawni system komunikacyjny miast, ale również podniesie atrakcyjność wzrastającej liczby terenów inwestycyjnych. Mocną stroną jest również duża koncentracja wysoko wykwalifikowanej kadry naukowo-technicznej oraz wysoka liczba studentów. Śląskie uczelnie kształcą obecnie 11,1% studentów kraju.
Jednym z pierwszych zadań nowo utworzonego związku komunalnego powinno być opracowanie projektu przyszłej ustawy, powołującej związek obligatoryjny, zgodnie
z założeniami zawartymi w zaakceptowanej przez samorządy „Wstępnej Koncepcji ZKG”. Natomiast docelowym zadaniem obligatoryjnym Związku będzie m.in. organizacja transportu zbiorowego. Obecnie taka możliwość zawarta jest w ustawie o samorządzie gminnym.
 – Na początku Górnośląski Związek Metropolitalny będzie zajmował się m.in.: wytycznymi do planów zagospodarowania przestrzennego, pozyskiwaniem inwestorów i środków finansowych, pobudzaniem aktywności gospodarczej – ze szczególnym uwzględnieniem inicjowania i prowadzenia projektów rozwojowych. Do dalszych zadań GZM należeć będą m.in.: podnoszenie poziomu konkurencyjności i innowacyjności gospodarki miast zrzeszonych w GZM; reprezentacja metropolii w procesach legislacyjnych i decyzyjnych; prowadzenie spraw związanych z przekazaniem na rzecz GZM przez administrację rządową składników majątkowych; zawieranie umów i porozumień z innymi organizacjami o podobnym charakterze, a także organami administracji rządowej – tłumaczy Zygmunt Frankiewicz, prezydent Gliwic.
Opcjonalnie, miasta na prawach powiatu tworzące Górnośląski Związek Metropolitalny, mogłyby dobrowolnie przekazywać część zadań własnych (po wcześniejszej akceptacji Rad Miejskich). Mogłoby to dotyczyć kultury fizycznej i turystyki, przeciwdziałaniu bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy. Przejmowane zadania mogłyby obejmować także wodociągi i zaopatrzenie w wodę, kanalizację, usuwanie i oczyszczanie ścieków komunalnych, utrzymanie czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypiska i utylizację odpadów komunalnych, zaopatrzenie w energię elektryczną i cieplną oraz gaz. Do obowiązków GZM mogłoby należeć również wypracowanie wspólnego systemu bezpieczeństwa mieszkańców i opieki zdrowotnej. To jednak są ewentualne decyzje dalszej przyszłości.
Górnośląski Związek Metropolitalny w początkowym okresie działania będzie pełnił wyłącznie funkcje organizacyjne. W związku z tym, zostanie powołany i utrzymywany ze środków pochodzących ze składek gmin członkowskich. Podobnie jak w KZK GOP i ŚZGiP obciążenia powinny być rozdzielone proporcjonalnie do liczby mieszkańców. Od wysokości składki zależał będzie rozwój Związku oraz zakres realizowanych zadań.
 Górnośląski Związek Metropolitalny powinny utworzyć największe miasta aglomeracji górnośląskiej: Bytom, Chorzów, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Jaworzno, Katowice, Mysłowice, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Świętochłowice, Tychy, Zabrze, a także Będzin, Czeladź i Knurów. Spośród wymienionych, jedynie Dąbrowa Górnicza i Knurów dotychczas nie wypowiedziały się w sprawie proponowanego projektu. Pozostałe miasta w pełni akceptują pomysł utworzenia Związku.
Ponieważ jednym z głównych celów powołania GZM jest rozwój inwestycji i pobudzanie aktywności gospodarczej, korzystne będzie przyjęcie do Związku mniejszych gmin, które otaczają największe miasta konurbacji. Przyjęcie takiego rozwiązania przyniesie wiele korzyści, w tym przede wszystkim zwiększy szansę na dalszy rozwój gospodarczy zarówno mniejszych, jak i większych gmin. Obecnie bowiem znacznym problemem dla małych gmin jest przygotowanie odpowiednich terenów inwestycyjnych, co jest związane z wysokimi nakładami finansowymi. Duże gminy natomiast mają większe środki, ale mniejszą ilość terenów, które mogą zostać przeznaczone pod inwestycje. Dodatkowo realizacja przyszłych inwestycji sprawi, że społeczności małych miasteczek skupionych w ramach Związku nie będą zmuszone do poszukiwania zatrudnienia w dużych miastach.
Władze Związku będą wybierane na podstawie ustawy o samorządzie gminnym. Organami Związku winny być Zgromadzenie i Zarząd, który wraz z przewodniczącym liczył będzie nie więcej niż 7 osób.
– Przewodniczący GZM i cały Zarząd nie powinni być pracownikami etatowymi. Kompetencje władz ustalone zostaną w Statucie. Najistotniejsze kwestie dla GZM powinny być dyskutowane w obecności wszystkich członków Związku. Dla ułatwienia i skonkretyzowania dyskusji, zarówno Zarząd jak i Zgromadzenie nie powinny być zbyt liczne. Zgromadzenie ogólne powinno być właśnie tym forum GZM, na którym rozstrzygane będą główne kwestie dotyczące Związku. To gremium będzie omawiało pomysły, analizowało wspólne plany
i przedsięwzięcia – podkreśla Zygmunt Frankiewicz.
Opracowała Anna Grzelkowska
|
